جلاییپور: حضور آگاهانه مردم در میادین برای دفاع از کشور و نظام است
عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت: مردم آگاهانه و داوطلبانه برای دفاع از کشور و نظام وارد میدان شدند.
حمیدرضا جلاییپور عضو هیات علمی دانشگاه تهران در نشست «بعثت مردم و ساخت آینده» که عصر امروز در تهران برگزار شد، با اشاره به تحولات و اعتراضات سال 1401 اظهار داشت: درباره وقایع آن دوره، اطلاعات و روایتهای متعددی از شهرستانها و فضای رسانهای منتشر شده، اما هنوز کارهای متمرکز پژوهشی و مطالعات میدانی از جمله پیمایشهای علمی بهصورت گسترده منتشر نشده است.
جلاییپور با بیان اینکه اعتراضات دیماه 1401 در ابتدا ماهیتی معیشتی و صنفی داشت، گفت: این اعتراضات بهدنبال جهش نرخ ارز و تاثیر آن بر کسبوکارها و معیشت اصناف در برخی شهرها شکل گرفت و اگر مدیریت نمیشد، میتوانست به اتفاقاتی مشابه حوادث سالهای 96 و 98 منجر شود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: حاکمیت در مواجهه با این اعتراضات رویکردی متفاوت در پیش گرفت و بهجای برخورد تخاصمی، گفتوگو و تفاهم با کسبه و اصناف را در دستور کار قرار داد که همین مسئله باعث شد روند اعتراضات شکل متفاوتی پیدا کند.
وی همچنین به برخی فراخوانها و فضاسازیهای رسانهای خارجی اشاره کرد و گفت: در ادامه، جریانهای خارجی و برخی چهرههای اپوزیسیون تلاش کردند اعتراضات را به سمت تصرف مراکز شهری و ایجاد آشوب سوق دهند، اما خاستگاه اولیه این تحرکات، مطالبات معیشتی و صنفی بود.
جلاییپور همچنین با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: تلاقی تهدیدهای خارجی، بهویژه مواضع دونالد ترامپ، با فضای اجتماعی داخل کشور موجب شکلگیری وضعیت متفاوتی شد و بسیاری از جوانان خشمگین و ناراضی، در مواجهه با تهدید خارجی موضع متفاوتی پیدا کردند. در تاریخ معاصر ایران چنین پدیدهای کمتر مشاهده شده است.
این فعال سیاسی اصلاح طلب با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران طی جنگ رمضان گفت: این حملات برخلاف تمام قوانین جنگی بود؛ از هدف قرار دادن خانوادهها و مناطق مسکونی گرفته تا حمله به زیرساختهای شهری و انبارهای نفت در جنوب تهران، همگی نشان میداد که جنگ وارد مرحلهای متفاوت شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: یکی از مهمترین پدیدههای این جنگ، حضور خودجوش و داوطلبانه مردم در صحنه بود.
به گفته جلایی پور، اجتماعات شبانه مردم در شهرهای مختلف بدون سازماندهی رسمی شکل گرفت و این حضور مردمی در نوع خود کمسابقه بود.
وی تصریح کرد: در جریان این تحولات، در حدود 400 شهر و بهویژه در بیش از 50 میدان شهر تهران، مردم تا پیش از اعلام آتشبس بهصورت شبانه حضور پیدا میکردند و از کشور دفاع میکردند.
جلاییپور خاطرنشان کرد: انقلاب 57 مردمیترین انقلاب قرن بیستم بود، اما حضور گسترده مردم در این شبها نشان داد که بخش قابلتوجهی از جامعه بهصورت آگاهانه برای دفاع از کشور و نظام وارد میدان شدند و این مسئله از مهمترین ویژگیهای این دوره به شمار میرود.
در دوران جنگ از مرزهای ایران مانند دیوار خانه پدری محافظت شد
وی با اشاره به تحولات پس از جنگ اظهار کرد: پس از شروع جنگ، چهار پدیده مهم رخ داد که یکی از مهمترین آنها دفاع چندلایه و نهادی از کشور بود؛ دفاعی که صرفاً به موشک و پهپاد محدود نمیشد.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: مجموعهای از نهادها و دستگاهها در حفظ کشور نقشآفرینی کردند؛ از مدیریت و حفظ محلات توسط شهرداریها گرفته تا مراقبت از مرزها و ارائه خدمات عمومی توسط دستگاههای مختلف.
جلاییپور ادامه داد: در دوران جنگ، از مرزهای ایران همانند دیوار خانه پدری محافظت شد تا هیچگونه نفوذی صورت نگیرد و این کار با توجه به گستردگی مرزهای کشور، اقدامی بسیار دشوار و مهم بود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به عملکرد دستگاههای خدماترسان گفت: خدمات عمومی و بروکراتیک کشور نیز در این دوره نقش تعیینکنندهای داشتند و مجموعههایی مانند هلال احمر، کادر درمان و بخشهای خدماتی، داوطلبانه و بدون نگاه دستوری پای کار آمدند.
این فعال سیاسی اصلاح طلب همچنین دیپلماسی را یکی دیگر از محورهای مهم این دوره دانست و اظهار کرد: دیپلماسی یکی از ارکان حکمرانی کشور است و در این مقطع اهمیت آن بیش از گذشته نمایان شد.
جلاییپور با بیان اینکه پس از آغاز جنگ، یک جنبش فراگیر و سراسری مردمی برای دفاع از ایران شکل گرفت، گفت: برخلاف برخی تحلیلها در علوم اجتماعی که از ضعف دولت و فروپاشی اجتماعی در ایران سخن میگفتند، جامعه ایران در این شرایط انسجام خود را حفظ کرد.
وی تصریح کرد: اگر جامعهای دچار فروپاشی شده باشد، در شرایط جنگی ناامنی، غارت، درگیریهای قومی و آشوبهای گسترده رخ میدهد، اما در ایران چنین اتفاقاتی مشاهده نشد و همین مسئله نشاندهنده ظرفیت اجتماعی و انسجام ملی کشور بود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران در ادامه با اشاره به شرایط اجتماعی کشور پس از جنگ اظهار کرد: قدرت و ضعف جامعه به متغیرهای مختلفی وابسته است و اگر این متغیرها مورد توجه قرار نگیرد، با کاهش فضای جنگی و از بین رفتن ترس ناشی از تهدید خارجی، دوباره مسائل و مطالبات اجتماعی خود را نشان خواهد داد.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: پس از فروکش کردن فضای جنگ، مشکلات معیشتی، تبعیضها و بیحرمتیهایی که در جامعه وجود دارد، بار دیگر به مسئله اصلی جامعه تبدیل میشود و همین امر میتواند زمینه بازگشت نارضایتیهای اجتماعی را فراهم کند.
جلاییپور ادامه داد: انسجام ملی شکلگرفته در جریان جنگ 12 روزه پدیدهای مهم بود، اما این به معنای از بین رفتن کامل مشکلات اجتماعی نیست و نباید تصور شود جامعه بدون چالش به مسیر خود ادامه میدهد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به تحولات سال 1401 گفت: در آن مقطع، تلاقی تهدید خارجی، فضای رسانهای و نارضایتی بخشی از جوانان بیکار و خشمگین باعث شکلگیری برخی حوادث شد و حتی تعدادی از کلانتریها مورد محاصره قرار گرفتند.
وی با بیان اینکه در آن حوادث تعداد زیادی جان خود را از دست دادند، تصریح کرد: همه این افراد شهروندان این کشور بودند و باید به ریشههای شکلگیری این نارضایتیها توجه شود.
جلاییپور همچنین با انتقاد از عملکرد جریانهای نزدیک به رضا پهلوی اظهار کرد: بخشی از این جریان با همراهی و فراخوانهای خود در مسیر فشار خارجی و اقدامات ضدملی حرکت کرد و در شرایط جنگی، اقداماتی را دنبال کرد که به گفته وی در راستای منافع دشمنان ایران بود.
این فعال سیاسی اصلاح طلب افزود: البته باید میان افرادی که آگاهانه با دشمن همراهی کردند و بخشی از جوانان ناراضی و خشمگین تفاوت قائل شد، زیرا مشکلات اقتصادی و اجتماعی میتواند دوباره چنین نارضایتیهایی را تولید کند.
جلاییپور خاطرنشان کرد: کسانی که در جریان جنگ با دشمن همراهی و علیه منافع ملی اقدام کردند، باید در چارچوبهای حقوقی و قضایی مورد پیگیری قرار گیرند، اما همزمان باید به ریشههای اجتماعی و اقتصادی نارضایتیها نیز توجه جدی شود.
عبور از بحران نیازمند گفتوگوی مستقیم با مردم و دیپلماسی فعال است
جلاییپور با اشاره به ضرورت توجه به افکار عمومی اظهار کرد: برای شناخت دقیق جامعه باید به سراغ مردم رفت، با آنها گفتوگو کرد و نتایج نظرسنجیها و مطالعات اجتماعی را مورد توجه قرار داد.
وی افزود: براساس برخی نظرسنجیهای موجود پیش از جنگ، بخشی از جامعه از جمهوری اسلامی عبور کرده بودند، اما در مقابل، بخش بزرگی از مردم نیز تمایلی به آسیب دیدن ایران و ورود کشور به جنگ خارجی نداشتند و از تمامیت ایران دفاع میکردند.
جلاییپور ادامه داد: در شرایط کنونی، حکومت باید بتواند با مردم درباره بحرانها، مشکلات اقتصادی و مسائل سیاسی گفتوگوی مستقیم داشته باشد و این ارتباط صرفاً از طریق رسانههایی مانند صداوسیما کافی نخواهد بود.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به خطر تداوم تنشها و احتمال جنگ گفت: هرچند توان موشکی و نظامی نقش مهمی در بازدارندگی دارد، اما در نهایت آنچه میتواند کشور را از بحران دور کند، دیپلماسی فعال، مستمر، ابتکاری و بدون واهمه است.
این فعال سیاسی اصلاح طلب در پایان خاطرنشان کرد: حفظ منافع و امنیت کشور نیازمند حضور چهرهها و شخصیتهایی است که با نگاه ملی و مسئولانه، برای صیانت از ایران و کاهش تهدیدها تلاش کنند.
