ناصر سلامی زندگی در میان موج خبرها- نقش سواد رسانهای در شکلدهی افکار عمومی
در جهان امروز رسانهها به یکی از اصلیترین عوامل شکلدهنده افکار عمومی تبدیل شدهاند. نحوه دریافت تحلیل و بازنشر اخبار میتواند مسیر قضاوتهای فردی و تصمیمهای جمعی را تغییر دهد. در این میان سواد رسانهای مهارتی حیاتی است که مخاطب را از تأثیرپذیری هیجانی شایعات و اطلاعات نادرست محافظت میکند و مانع تبدیل او به مصرفکنندهای منفعل میشود.
رسانهها دیگر صرفاً ابزار اطلاعرسانی نیستند آنها چارچوب فکری مخاطب را شکل میدهند. انتخاب واژهها زاویه پرداخت و برجستهسازی یا حذف بخشی از واقعیت درک مخاطب را تحت تأثیر قرار میدهد. بدون سواد رسانهای شهروند ناخواسته در معرض جهتدهیهای پنهان و قضاوتهای تحمیلی قرار میگیرد.
گسترش اخبار جعلی و اطلاعات نادرست یکی از مهمترین چالشهای عصر رسانه است. سرعت بالای انتشار محتوا در فضای مجازی باعث میشود صحتسنجی خبرها اغلب قربانی هیجان و شتاب شود. یک خبر نادرست میتواند در مدت کوتاهی افکار عمومی را ملتهب کرده اعتماد اجتماعی را کاهش دهد و تصمیمهای جمعی را تحت تأثیر قرار دهد. سواد رسانهای در برابر این آسیبها سپری کارآمد است. مهارتی که مخاطب را به پرسشگری و ارزیابی منابع دعوت میکند.تأثیر رسانهها بر سلامت روان نیز غیرقابل انکار است. بمباران خبری بزرگنمایی بحرانها و تصویرسازی اغراقآمیز از موفقیت یا ناکامی میتواند اضطراب و ناامیدی را افزایش دهد. مخاطبی که با منطق رسانه آشناست میداند آنچه میبیند الزاماً بازتاب کامل واقعیت نیست و بسیاری از پیامها با اهداف اقتصادی سیاسی یا تبلیغاتی تولید میشوند.
در سطح جامعه سواد رسانهای عامل کلیدی در شکلگیری شهروندی آگاه و مسئول است. جامعهای که اعضای آن توان تحلیل پیامهای رسانهای را دارند کمتر دچار هیجانات زودگذر قطبیسازی افراطی و قضاوتهای شتابزده میشود. چنین جامعهای ظرفیت گفتوگوی منطقی نقد سازنده و مشارکت آگاهانه را بیش از پیش خواهد داشت.سواد رسانهای تنها به مصرف محتوا محدود نمیشود. در دنیای امروز هر کاربر فضای مجازی خود به یک رسانه تبدیل شده است. بازنشر یک خبر انتشار یک تصویر یا نوشتن یک نظر میتواند بر دیگران اثر بگذارد. درک این مسئولیت اجتماعی بخش جداییناپذیر سواد رسانهای است.
با وجود اهمیت این مهارت آموزش آن هنوز جایگاه شایستهای در نظام آموزشی و فرهنگی کشور ندارد. پرداختن جدی به سواد رسانهای از مدرسه تا دانشگاه و از رسانههای رسمی تا خانوادهها میتواند نسلی آگاه نقاد و مسئول پرورش دهد نسلی که نه اسیر موج رسانهها بلکه هدایتگر مسیر خود در میان آنها باشد.
در نهایت سواد رسانهای ابزاری است برای درست دیدن درست فهمیدن و درست عمل کردن در جهانی پرهیاهو جهانی که در آن آگاهی بزرگترین سرمایه و ناآگاهی پرهزینهترین ضعف یک جامعه به شمار می آید.
